Nước cứng là gì và vì sao nó tốn tiền của bạn

Độ cứng của nước là lượng canxi (Ca²⁺) và magie (Mg²⁺) hòa tan trong đó. Hai khoáng này đi vào nước khi nước ngầm chảy qua tầng đá vôi, đá dolomit — nghĩa là nó phụ thuộc địa chất khu vực, không phụ thuộc nhà máy nước làm tốt hay kém.

Quy ước quốc tế quy đổi toàn bộ về miligam CaCO₃ trên một lít nước (mg/L). Khi đọc phiếu xét nghiệm, dòng "Độ cứng tính theo CaCO₃" chính là con số cần tìm.

Ngưỡng nào là cứng

QCVN 01-1:2018/BYT đặt giới hạn độ cứng tính theo CaCO₃ là 300 mg/L cho nước sạch sinh hoạt. Đây là ngưỡng thuộc nhóm B — nhóm thông số kiểm tra định kỳ, không phải nhóm kiểm hàng tháng.

Cần hiểu đúng ý nghĩa của con số này: nước đạt quy chuẩn vẫn có thể gây cặn rõ rệt trong nhà. Giới hạn 300 mg/L là ngưỡng an toàn cho mục đích sinh hoạt, không phải ngưỡng "không đóng cặn". Thực tế thiết bị gia dụng bắt đầu bám cặn ở mức thấp hơn nhiều.

Thang tham chiếu thường dùng trong ngành xử lý nước:

Thang này là quy ước kỹ thuật để mô tả mức độ, không phải quy chuẩn pháp lý. Về mặt pháp lý tại Việt Nam, ngưỡng cần đối chiếu là 300 mg/L nêu trên.

Dấu hiệu nhận ra mà không cần máy đo

• Vệt trắng bám quanh vòi sen, mặt kính phòng tắm, khó chùi bằng khăn thường
• Xà phòng và dầu gội ít bọt, phải dùng nhiều hơn cho cùng một lần tắm
• Ấm đun nước có lớp cặn trắng đóng dưới đáy
• Quần áo sau nhiều lần giặt thấy thô và xỉn màu hơn
• Bình nóng lạnh lâu nóng hơn trước, hóa đơn điện nhích lên

Những dấu hiệu này chỉ để nghi ngờ, không thay được phép đo. Cặn trắng cũng có thể do các nguyên nhân khác, và mức độ cứng cụ thể quyết định việc chọn thiết bị — nên bước tiếp theo luôn là đo, không phải mua.

Vì sao nước cứng tốn tiền

Chi phí của nước cứng không nằm ở tiền nước mà nằm ở thiết bị và năng lượng.

Canxi cacbonat kết tủa khi nước nóng lên, bám thành lớp cứng trên thanh đốt của bình nóng lạnh, trong ống dẫn của máy giặt, máy rửa bát. Lớp cặn này dẫn nhiệt kém hơn kim loại, nên thiết bị phải chạy lâu hơn để đạt cùng nhiệt độ — điện tiêu thụ tăng lên trong khi tuổi thọ thanh đốt giảm xuống. Vòi sen tắc dần cũng là cặn: các lỗ phun nhỏ bị bít lại từng chút một.

Về sức khỏe: canxi và magie trong nước không nằm trong nhóm thông số độc tính của quy chuẩn. Chúng tôi không đưa ra bất kỳ khuyến cáo sức khỏe nào ở đây — đây là vấn đề của thiết bị và sinh hoạt, không phải vấn đề y tế.

Xử lý bằng cách nào

Độ cứng được xử lý bằng trao đổi iON: nước đi qua cột chứa hạt Cation, iON Ca²⁺ và Mg²⁺ bị giữ lại và đổi chỗ cho iON Na⁺. Khi hạt bão hòa, hệ thống tự tái sinh bằng dung dịch muối và quay lại chu kỳ mới.

Có một hiểu nhầm phổ biến cần nói rõ: cột lọc than hoạt tính không làm giảm độ cứng. Than hoạt tính hấp phụ clo dư, mùi và một số hợp chất hữu cơ — cơ chế hoàn toàn khác. Nhà đã lắp lọc than mà vẫn thấy cặn trắng thì không phải do lọc hỏng, mà do lọc đó vốn không dùng để xử lý độ cứng.

Ngược lại, máy làm mềm nước cũng không xử lý cặn cơ học hay mùi clo. Nguồn nước có nhiều vấn đề cùng lúc thì cần kết hợp, và thứ tự lắp đặt các cột có ảnh hưởng đến hiệu quả — đây là phần cần kỹ thuật tính toán theo hiện trạng thật.